Aleanca turkike thellon bashkëpunimin në teknologji, tregti dhe infrastrukturë

Liderët e shteteve turkike kanë bashkuar forcat për të avancuar projekte në fushën e inteligjencës artificiale dhe zhvillimit digjital, së bashku me planet për zgjerim në tregti, energji, transport, infrastrukturë dhe lidhje rajonale, me synimin për të adresuar “çështjet kritike” globale.

Në samitin e mbajtur në Kazakistan, liderët e Organizatës së Shteteve Turke (OTS) njoftuan se po forcojnë koordinimin strategjik politik dhe ekonomik në kuadër të zhvillimeve të shpejta gjeopolitike dhe teknologjike globale, duke theksuar njëkohësisht se aleanca nuk ka qëllime ushtarake apo gjeopolitike.

Udhëheqësit e Kazakistanit, Turqisë, Azerbajxhanit, Uzbekistanit, Kirgistanit dhe vendeve të tjera u mblodhën në qytetin historik të Turkistanit—i konsideruar si kryeqyteti shpirtëror i botës turkike—për të punuar mbi integrimin e projekteve të përbashkëta në AI dhe digjitalizim, si dhe për të forcuar rrjetet tregtare dhe energjetike, duke synuar edhe krijimin e rrugëve alternative të furnizimit global në rast ndërprerjesh.

Samiti u zhvillua me temën “Inteligjenca Artificiale dhe Zhvillimi Digjital” dhe u prit nga presidenti i Kazakistanit Kassym-Jomart Tokayev. Në të morën pjesë edhe presidenti i Turqisë Recep Tayyip Erdoğan, presidenti i Uzbekistanit Shavkat Mirziyoyev, presidenti i Azerbajxhanit Ilham Aliyev, presidenti i Kirgistanit Sadyr Japarov si dhe sekretari i përgjithshëm i OTS, ambasadori Kubanychbek Omuraliev.

Sipas deklarimeve të presidentit të Uzbekistanit, potenciali ekonomik i përbashkët i këtyre vendeve arrin rreth 2.4 trilion dollarë në vitin 2025. Liderët dhanë një mesazh të përbashkët simbolik duke pozuar të kapur për dore përpara mauzoleumit të Khoja Ahmed Yasawi në Turkistan, një monument i shekullit XIV që konsiderohet simbol i trashëgimisë kulturore dhe rrugës historike të Mëndafshit.

“Nuk është projekt gjeopolitik apo ushtarak”

Presidenti Tokayev theksoi se forcimi i unitetit turkik është prioritet i rëndësishëm, por hodhi poshtë idenë se bashkëpunimi po shndërrohet në projekt ushtarak apo gjeopolitik.

“Organizata e Shteteve Turke nuk është projekt gjeopolitik dhe as organizatë ushtarake. Është një platformë për forcimin e bashkëpunimit tregtar, ekonomik, teknologjik, digjital, kulturor dhe humanitar,” tha ai.

Sekretari i përgjithshëm i OTS deklaroi se vendet anëtare kanë rënë dakord për bashkëpunim në të paktën 58 fusha të inteligjencës artificiale dhe digjitalizimit. Ai përmendi projekte si lejet elektronike për transport dhe mbështetje për bizneset e vogla dhe të mesme, të cilat synojnë lehtësimin e tregtisë ndërkufitare.

Nisma të shumta digjitale dhe AI

Udhëheqësit njoftuan krijimin e qendrave të përbashkëta për AI, bashkëpunim në sigurinë kibernetike, projekte digjitale të lidhura me OKB-në, si dhe themelimin e një Universiteti të Inteligjencës Artificiale për studentët turkikë.

Presidenti i Uzbekistanit prezantoi programin “Pesë Milion Liderë të AI”, që synon përgatitjen e të rinjve për tregun e punës në epokën digjitale, si dhe një fond të përbashkët investimesh me Kazakistanin për startup-e.

Gjithashtu u propozua krijimi i një “rrjeti strategjik AI” dhe një “Korridori Digjital Turkik” për shkëmbim të të dhënave dhe zhvillim teknologjik.

Zyrtarë kazakë theksuan se vendi i tyre është ndër 10 shtetet më të zhvilluara në botë për shërbime online sipas indeksit të OKB-së dhe synon të ndajë këtë eksperiencë me partnerët rajonalë.

Projekte infrastrukturore dhe teknologjike

Presidenti i Azerbajxhanit Ilham Aliyev tha se projekti “Rruga Digjitale e Mëndafshit” midis Evropës dhe Azisë po ecën përpara, duke përfshirë edhe linjën e fibrave optike nën Detin Kaspik midis Azerbajxhanit dhe Kazakistanit, e cila pritet të vihet në funksion në muajt e ardhshëm.

Ky projekt synon të tërheqë kompani të mëdha teknologjike për të vendosur kapacitetet e tyre të të dhënave në rajon.

Po ashtu, Turqia, Kazakistani dhe Azerbajxhani po zhvillojnë së bashku një satelit shkencor CubeSat, që pritet të lëshohet vitin e ardhshëm.

Korridoret e transportit si prioritet strategjik

Ministrat e jashtëm të OTS diskutuan zgjerimin e rrjeteve të transportit, me “Korridorin e Mesëm” (Middle Corridor) si një projekt kyç që lidh Kinën dhe Azinë Juglindore me Evropën përmes Kazakistanit, Azerbajxhanit, Gjeorgjisë dhe Turqisë.

Presidenti i Turqisë Recep Tayyip Erdoğan theksoi rëndësinë e solidaritetit turkik dhe përmendi krizat rajonale që e bëjnë bashkëpunimin edhe më të domosdoshëm.

Ai gjithashtu theksoi rëndësinë e projekteve të transportit dhe energjisë si përgjigje ndaj krizave globale, duke përfshirë edhe konfliktet në rajone të ndryshme të botës.

Presidenti i Azerbajxhanit deklaroi se bota turkike duhet të shndërrohet në një nga “qendrat me ndikim gjeopolitik të shekullit XXI”.

Presidenti i Uzbekistanit Shavkat Mirziyoyev theksoi se rritja e tensioneve globale dhe dobësimi i institucioneve ndërkombëtare kërkon rritje të bashkëpunimit dhe pozicione të përbashkëta.

Organizata e Shteteve Turke, e themeluar në vitin 2009 me seli në Stamboll, përfshin Turqinë, Azerbajxhanin, Kazakistanin, Kirgistanin dhe Uzbekistanin dhe po forcon gjithnjë e më shumë bashkëpunimin ekonomik, teknologjik dhe infrastrukturor në një kohë ndryshimesh të mëdha globale.